๑๑. ​การทรมานตนของ​ผู้​บำ​เพ็ญเพียร​ ​ต้อง​ให้​พอเหมาะ​กับ​อุปนิสัย

นายสารถี​ผู้​ฝึกม้ามีชื่อเสียงคนหนึ่ง​ ​มา​เฝ้าพระพุทธเจ้าทูลถาม​ถึง​วิธีทรมานเวไนย​ ​พระองค์ทรงย้อนถามนายสารถีก่อน​ถึง​การทรมาณม้า​ ​เขา​ทูลว่าม้ามี​ ๔ ​ชนิด​ ​คือ​ ๑. ​ทรมานง่าย​ ๒. ​ทรมานอย่างกลาง​ ๓. ​ทรมานยากแท้​ ๔. ​ทรมาน​ไม่​ได้​เลย​ ​ต้อง​ฆ่า​เสีย​ ​พระองค์​จึง​ตรัสว่า​เราก็​เหมือน​กัน​ ๑. ​ผู้​ทรมาณง่าย​ ​คือ​ผู้​ปฏิบัติทำ​จิตรวมง่าย​ให้​กินอาหารเพียงพอ​ ​เพื่อบำ​รุงร่างกาย​ ๒. ​ผู้​ทรมานอย่างกลาง​ ​คือ​ผู้​ปฏิบัติทำ​จิต​ไม่​ค่อย​จะ​ลง​ ​ก็​ให้​กินอาหารแต่น้อยอย่า​ให้​มาก​ ๓. ​ทรมานยากแท้​ ​คือ​ผู้​ปฏิบัติทำ​จิตลงยากแท้​ ​ไม่​ต้อง​ให้​กินอาหารเลย​ ​แต่​ต้อง​เป็น​ ​อตฺตญฺญู​ ​รู้กำ​ลังของตนว่า​จะ​ทนทาน​ได้​สักเพียงไร​ ​แค่​ไหน​ ๔. ​ทรมาน​ไม่​ได้​เลย​ ​ต้อง​ฆ่า​เสีย​ ​คือ​ผู้​ปฏิบัติทำ​จิต​ไม่​ได้​ ​เป็น​ ​ปทปรมะ ​พระองค์ทรงชักสะพานเสีย​ ​กล่าวคือ​ไม่​ทรงรับสั่งสอน​ ​อุปมา​เหมือนฆ่าทิ้งเสียฉะ​นั้น​